یادبودهایی که نبودند: درباره‌ی ضد یادبودها و دلالت‌های آن‌ها
2 ساعت پیش ارسال شده

نویسنده: دُرسا جلالیانکارشناس ارشد معماری از دانشگاه تورنتو


از دیرباز یادواره‌ها و مجسمه‌های یادبود اولین آثار هنری بودند که در سطح شهر و در معرض دیدگان مردم قرار می‌گرفتند. استادان تاریخ هنر، به خصوص در پنجاه سال اخیر-پس از جنگ جهانی دوم- بارها درباره‌ی عملکرد این نوع از یادبودها بحث و مناظره کرده‌اند. آلمانِ پس از هیتلر، با موضع منحصربه‌فردی که در برابر گذشته‌اش داشت، هنرمندان و یادبود-سازانی به خود دید که ابعاد جدیدی به این مناظرات افزود و یادبودهای سنتی را به چالش کشید.  مگر نه اینکه یادبودها همیشه برای یادآوری قهرمانی ملی و به پاس افتخارات بزرگان برپاشده‌اند؟ چطور با همان ابزار به یاد بیاوریم (یا شاید فراموش کنیم) جنایاتی را  که پیشینیان ما مرتکب شده‌اند؟  سوالاتی این‌چنین بودند که جنبش ضد-یادبود[۱]  را پدید آوردند.

سنت این بود: یادبودها توسط «فاتحان» برپا می‌شد به یاد اعمال قهرمانانه و دستاوردهای یک کشور و مردمان‌اش؛ ترکیبی از هنر، تاریخ و سیاست. یادبودها معمولا عظیم‌االجثه بودند، در مرکز فضا قرار می‌گرفتند و بریده‌هایی از تاریخ را -که حاکمان در آن روسفید بودند- در قالب احجامی برای نسل‌ آینده به جای می‌گذاشتند. پیام یادبود، به بیننده‌‌اش دیکته می‌شود؛ بیننده‌ای که انعکاس نظر شخصی‌اش اهمیتی ندارد.

اکثر آلمان‌ها پس از جنگ از رژیم نازی تبری می‌جستند. ترجیح می‌دادند که خود را قربانی آن رژیم بدانند یا حداقل این‌طور نشان دهند که در برابر هیتلر مقاومت کرده‌اند. هنگامی که بنا داشتند گذشته‌ی خویش را فراموش و از آن گذار کنند، نگاه همه‌ی دنیا به آن‌ها بود، جنایاتشان را پیوسته یادآوری می‌کرد و پاسخی درخور می‌طلبید. و این سرآغاز تلاش هنرمندان بود تا برای اولین بار، نه به پاس افتخارآفرینی ملی‌شان، که برای ابراز ندامت و برائت از گذشته‌شان، یادبود بیافرینند.

یکی از اولین نمونه ها سال ۱۹۹۳ به‌پا شد. «یادبود قربانیان جنگ و جور» اثر کتی کلویتز[۲] با ظاهری آشنا و متعارف ( تصویر ۱). مجسمه‌ای حجیم و برنزی از مادری که جنازه‌ی پسر مرده‌اش را در آغوش گرفته است. تاثیرگذار بود و برخلاف بسیاری از یادبودهای جنگ، نمی‌خواست رنج را شریف نشان دهد تا آن‌جا که توجیهش کند. می‌خواست تصویری ببخشد به مفهومی عمومی از عزا در فضای مصالحه‌ی جهانی. هرچند منتقدانش  بر این باور بودند که این نوع یادبودها «یاد» به ارمغان نمی‌آورند که هیچ، سرپوشی نیز می‌گذارند بر واقعیت اصلی؛ مبادا که به آگاهی منجر شود. آن را متهم کردند که به مسئله‌ی دردناک و شرم‌آور اصلی به شایستگی پرداخته نشده است: مسئله‌ی نسل کشی. سوال اصلی، همانطور که جیمز یانگ[۳] ، مبدع ترکیب «ضد یادبود» مطرح کرد این بود: چگونه ملتی متشکل از جفاکاران سابق برای قربانیان‌اش سوگواری می‌کند؟ چگونه ملتی مانند آلمان خود را به عنوان کشوری جدید و مشروع بر ردّ خاطرات گناهانش بازمی‌سازد؟

تصویر ۱

تصویر ۱

از دهه‌ی ۸۰ میلادی به بعد، نسل جدیدی از هنرمندان برای پاسخ به این چالش قد علم کردند و در ذات بنای یادبود تفحص کردند؛ در دائمی بودن آن، در تسلی خاطری که احتمالا ارائه می‌دهد، در خاطره‌ای که در زمان و فضا آواره کرده است و در تلاش نافرجامش برای زنده نگاه داشتن تاریخ. این هنرمندان، یادبود سنتی را (که شیوه‌ی محبوب و مرسوم خودِ نازی‌ها برای گسترش عقایدشان بود) تکه سنگی می‌دانستند که به مردم می‌گوید باید به چه چیز بیندیشند و چه قضاوتی از تاریخ داشته باشند. پس آن‌ها تلاش کردند یادواره‌ای بسازند که در برابر ذات یادواره بودن خود مقاومت کند.

مثال اول: حجم سیاه

در سال ۱۹۸۷، سُل لِویت[۴] هنرمند آمریکایی، بلوک عظیمی از سنگ سیاه را که به‌ یک تابوت متروکه می‌مانست، در مقابل کاخ مونستر آلمان ، برپا کرد و آن را به «یهودیان مفقودالاثر» پیشکش کرد. شهروندان معترض بودند که حجم سیاه که حالا پر بود از گرافیتی‌ها و شعارهای سیاسی، در شأن آن میدان نوساز و پرشکوه نبود و رانندگان از اینکه جای کافی برای دور زدن لیموزین‌هایشان ندارند ناراضی بودند. یک سال بعد حجم سیاه را تخریب کردند. یاد و خاطره‌ی آن یادبود اما در ذهن جامعه باقی ‌ماند. پس از آن حجم سیاه تبدیل شد به یک یادبود غایب، به یاد مردمی غایب (تصویر ۲).

مثال دوم: فواره‌ی وارونه

برای هوهایزل، بهترین راه به خاطر آوردن یک فقدان، بازتولید آن فقدان بود.

سال ۱۹۸۷ شهرداری شهر کَسِل از هوهایزل[۵]، هنرمند آلمانی دعوت کرد تا اثری برای گرامی‌داشت فواره‌ی تخریب‌شده‌ی آشروت بیافریند. فواره‌ی اصلی را زیگموند آشروتِ یهودی به شهرداری هدیه داده بود (تصویر ۳). نازی‌ها آن را در سال  ۱۹۳۸ از بین بردند تا اثری از هدیه‌ی یک یهودی در شهر باقی نماند. از آن، حوضچه‌ای خالی به عنوان تنها شاهد زندگی قبلی فواره به یادگار مانده بود. در حالی‌که که خاطره‌ی فواره از یاد مردم رفته‌رفته محو می‌شد، هوهایزل یادبودی با فرم نگاتیو از فواره طراحی کرد. همان فواره‌ی قدیم را مو به مو با جزییات کامل ساخت، منتهی آن را وارونه کرد به داخل خاک فرو بُرد (تصویر ۴ تا۶). خود او درباره‌ی طرحش این‌طور می‌نویسد:

«فواره‌ی جدید را طوری طراحی کردم تا آینه‌ی فواره‌ی قبلی باشد تا تاریخ این مکان را نجات دهد و در خودآگاه مردم شهر رخنه کند. باشد که هرگز چنین اتفاقاتی تکرار نشود. فواره‌ی غرق شده یک یادبود نیست. یک تاریخ مجسم است. دعوتی‌ست برای رهگذران که بر فراز آن بایستند و یادواره را در ذهن خود جستجو کنند».

برای هوهایزل، بهترین راه به خاطر آوردن یک فقدان، بازتولید آن فقدان بود.

تصویر ۳

تصویر ۳

تصویر ۴

تصویر ۴

تصویر ۵

تصویر ۵

تصویر ۶

تصویر ۶

 

مثال سوم: ستون ناپدیدشونده

ستون ناپدیدشونده همه‌‌ی آنچه که هدف یک ضد-یابود محسوب می‌شد را در دل خود جای داده بود: تسلی نمی‌داد بلکه تحریک می‌کرد. ثابت نمی‌ماند و تغییر می‌کرد. دائمی نبود و محو می‌شد. مغفول نمی‌ماند و تعامل می‌طلبید.

برای یوخن گزر و استر شالف گرز[۶]،  با ایده‌ی یادبود ناپدیدشونده‌شان، مسجل بود که مسئولیت یک خاطره‌ی جمعی بر دوش بازدیدکنندگان است نه خود یادبود. یادبود این دو هنرمند در شهر هامبورگ آلمان  در سال‌های ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۳ به یکی از آثار شاخص در دنیای یادمان‌ها بدل شد.

در پاسخ به دعوت شهرداری هامبورگ برای طراحی «یادبود ضد فاشیسم، جنگ و خشونت و طرفدار صلح و حقوق بشر»، این دو هنرمند ستونی به سطح یک مترمربع و ارتفاع دوازده متر در شلوغ‌ترین میدان شهر بنا کردند. این ستون هرسال ۱.۵ متر به داخل زمین فرو می‌رفت تا نهایتاً کاملاً ناپدید شود (تصویر ۷). بر پایه‌ی ستون این متن نوشته شده بود:

«از تمامی شهروندان و مسافران دعوت به عمل می‌آوریم تا نام خود را این‌جا بر روی این ستون به نام ما اضافه کنند. با این کار ما متعهد می‌شویم تا هشیار بمانیم. این ستون دوازده متری رفته رفته به داخل زمین فرو میرود. یک روز به طور کامل محو میشود و محل یادبود ضد فاشیسم خالی میماند. در آخر این فقط ماییم که می‌توانیم علیه بی‌عدالتی‌ها برخیزیم».

تصویر ۷

تصویر ۷

 

ستون ناپدیدشونده همه‌‌ی آنچه که هدف یک ضد-یابود محسوب می‌شد را در دل خود جای داده بود: تسلی نمی‌داد بلکه تحریک می‌کرد. ثابت نمی‌ماند و تغییر می‌کرد. دائمی نبود و محو می‌شد. مغفول نمی‌ماند و تعامل می‌طلبید.

مثال‌های بعدی نیز هر کدام یکی از این اهداف را پی می‌گرفتند، مانند پروژکتوری که اطلاعات مربوط به یک اردوگاه کار اجباری را که حالا زمین ورزش شده بود به روی آن می‌انداخت. جمله‌ها گاهی عوض می‌شدند، جابه‌جا می‌شدند و مردم نیز می‌توانستند به آن اضافه کنند. نور  گاهی بود،گاهی نبود؛ تعاملی، موقت، و متغیر. باور این بود که یک یادبود غایب شاید، مردم غایب را بهتر به یاد می‌آورد.

در اثرگذاری یادبودها به عنوان فصل مشترک هنر عمومی و خاطره‎ی سیاسی بر به یاد آوردن انسان اما تردید به قوت خود باقی‌ست. برخی معتقدند یادبودها «یاد» را در خود خاک می‌کنند، به همان میزانی که فضا را اشغال می‌کنند بین تاریخ و فهم بیننده فاصله می‌اندازند و به چیزی ورای حجم خود ارجاع نمی‌دهند. برخی دیگر می‌گویند یادبودها به جای حفظ خاطره‌ی جمعی، آن را آواره می‌کند و در مواد و مصالح خود به دام می‌اندازند. شاید هرچه بیشتر ثابت و در دیدرس باشند، حساسیت چشم به آن‌ها کمتر می‌شود. شاید در عصر تولید انبوه یادبودها، نسبت عکسی میان سعی در یادآوری گذشته و مکاشفه‌ی حقیقی آن وجود دارد.

[۱] Counter Monuments

[۲] Käthe Kollwitz

[۳] James E. Young

[۴] Sol LeWitt

[۵] Hoheisel

[۶] Jochen Gerz and Esther Shalev-Gerz

+ یادبودهایی که نبودند: درباره‌ی ضد یادبودها و دلالت‌های آن‌ها
دانلود آهنگ تیتراژ سریال بچه مهندس رضا صادقی
9 ساعت پیش ارسال شده

دانلود آهنگ تیتراژ سریال بچه مهندس رضا صادقی

موزیک سریال دیدنی و تماشایی بچه مهندس با صدای هنرمندان رضا صادقی بنام بی تو

شعر : اسحاق انور / آهنگسازی : غلامرضا صادقی / تنظیم کننده : حمید اکبرزاده

Download New Song BY : Reza Sadeghi – Bi To With Text And Direct Link In UpMusic

Reza Sadeghi Bi To دانلود آهنگ تیتراژ سریال بچه مهندس رضا صادقی

متن آهنگ بی تو رضا صادقی

♪♪♫♫♪♪♯

یه عمره مثل چشمای ستاره خواب و بیدارم یه عمره ماه پشت ابر و من دلتنگ دیدارم
یه عمره میکشم با گریه ناز آرزوهامو بگو تا فصل لبخندت چقدر گریه بدهکارم

♪♪♫♫♪♪♯ آهنگسازی : غلامرضا صادقی ♪♪♫♫♪♪♯

تو اون حرفی تو اون رازی که با مردم نمیشه گفت بگو ای راز سربسته تورو تا کی نگه دارم
♪♪♫♫♪♪♯ یه عمره پای عشقت لحظه هامو زندگی کردم برای مردنم یک لحظه دیدار آرزو دارم آرزو دارم آرزو دارم ♪♪♫♫♪♪♯
بی تو دنیا دیگه جایی واسه موندن نداره این پرنده آسمون داره ولی شوق پریدن نداره

UpMusicTag دانلود آهنگ تیتراژ سریال بچه مهندس رضا صادقی

آروم آروم شب و روزامو دارم سر میکنم آخه این کوچه ی بن بست که دویدن نداره
♪♪♫♫♪♪♯ آروم آروم شب و روزامو دارم سر میکنم آخه این کوچه ی بن بست که دویدن نداره ♪♪♫♫♪♪♯
بی تو دنیا دیگه جایی واسه موندن نداره

♪♪♫♫♪♪♯

آهنگ تیتراژ سریال بچه مهندس رضا صادقی

منبع ( source ) : دانلود آهنگ تیتراژ سریال بچه مهندس رضا صادقی

+ دانلود آهنگ تیتراژ سریال بچه مهندس رضا صادقی
دانلود آهنگ پازل بند داستان
10 ساعت پیش ارسال شده

دانلود آهنگ جدید پازل بند داستان

سوپرایز آپ موزیک ترانه داستان از پازل بند به همراه تکست و کیفیت 320 و 128

از فصل و آلبوم جدید فصل عاشقی کار جدید گروه پازل

شعر : محمد بیرانوند / آهنگسازی : عماد طغرایی

Exclusive Song: puzzleband – “Dastan” With Text And Direct Links In UpMusic

qwe 3 دانلود آهنگ پازل بند داستان

متن آهنگ داستان پازل بند

زیاد که باشی زیادی میشی

♫♫

من بد نبودم تو داری میشی

♫♫

هیچوقت این احساس بهت نمیساخت

♫♫

دلم میخواست دلت نمی ساخت

♪♪♫♫♪♪♯

توضیحات تکیمیلی گروه پازل بند در اینستاگرام :

سلام پازلی های عزیز ✋🏻
.
“داستان”

تیزر اولین آهنگ از فصل جدید کاریِ ما ( فصل عاشقانه ❤💔❤) به اسم ( داستان ) تقدیم به شما . …..
به زودی منتظر پخش “ داستان “ باشید ❤.
.
ممنون از آهنگساز این کار دوست عزیزمون (عماد طغرایی) و همچنین ترانه سرای این کار (محمد بیرانوند)بابت همراهی با ما در تولید این آهنگ …❤❤

منبع ( source ) : دانلود آهنگ پازل بند داستان

+ دانلود آهنگ پازل بند داستان
دانلود آهنگ یوسف زمانی Sukur
11 ساعت پیش ارسال شده

دانلود آهنگ یوسف زمانی Sukur

هم اکنون دانلود کنید و گوش دهید به موزیک زیبای Sukur ببر دلتو با صدای یوسف زمانی

Exclusive Song: Yousef Zamani – “Sukur” With Text And Direct Links In UpMusic

Yousef Zamani Sukur دانلود آهنگ یوسف زمانی Sukur

متن آهنگ Sukur یوسف زمانی

♪♪♫♫♪♪♯

UpMusicTag دانلود آهنگ یوسف زمانی Sukur

♪♪♫♫♪♪♯

یوسف زمانی Sukur

منبع ( source ) : دانلود آهنگ یوسف زمانی Sukur

+ دانلود آهنگ یوسف زمانی Sukur
نشست «نقد و بررسی طرح حرم تا حرم قم»
11 ساعت پیش ارسال شده

سلسله نشست‌های بررسی نظری و علمی چالش‌های حفاظت و توسعه میراث معماری و شهری

موضوع جلسه: نقد و بررسی طرح حرم تا حرم قم

سخنران: مهندس فرزانه صادق‌ مالواجرد

(مدیرکل دفتر معماری و طراحی شهری و بافت‌های باارزش وزارت راه و شهرسازی

زمان: یکشنبه ۳۰ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۷، ساعت ۱۱ الی ۱۳

مکان: باغ نگارستان، پژوهشکده فرهنگ و هنر تهران

پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران، دانشکده معماری

+ نشست «نقد و بررسی طرح حرم تا حرم قم»
دانلود آهنگ رضا رامیار وردار ببر دلتو
12 ساعت پیش ارسال شده

دانلود آهنگ جدید رضا رامیار وردار ببر دلتو

هم اکنون دانلود کنید و گوش دهید به موزیک زیبای وردار ببر دلتو با صدای رضا رامیار

شعر و آهنگسازی : رضا رامیار / تنظیم کننده : سعید انصار

Exclusive Song: Reza Ramyar – “Vardar Bebar Deleto” With Text And Direct Links In UpMusic

Reza Ramyar Vardar Bebar Deleto دانلود آهنگ رضا رامیار وردار ببر دلتو

متن آهنگ وردار ببر دلتو رضا رامیار

♪♪♫♫♪♪♯

بگو چی دلتو زد شدیم آواره باز داد زدم هی بمون دیوونتو بساز
♪♪♫♫♪♪♯ چی سرمون اومد نمیبینی منو گفتم تنها میشم میمیره دل نرو ♪♪♫♫♪♪♯
وردار ببر دلتو یکم حوصله کن عاشقی حبابه میره از سر تو

♪♪♫♫♪♪♯ شعر و آهنگسازی : رضا رامیار ♪♪♫♫♪♪♯
نه نترس دل بکن حقمه ول بشم فقط یه بار نگام کن بذار آروم جون بدم
♪♪♫♫♪♪♯ وردار ببر دلتو یکم حوصله کن عاشقی حبابه میره از سر تو ♪♪♫♫♪♪♯
نه نترس دل بکن حقمه ول بشم فقط یه بار نگام کن بذار آروم جون بدم

UpMusicTag دانلود آهنگ رضا رامیار وردار ببر دلتو

مث گردابه عشق اون چشای تو که انگاری داره جونمو میگیره
♪♪♫♫♪♪♯ تن لخت تنهایی داره عشق قشنگمونو با دستاش میگیره ولی تو  ♪♪♫♫♪♪♯
وردار ببر دلتو یکم حوصله کن عاشقی حبابه میره از سر تو

♪♪♫♫♪♪♯ تنظیم کننده : سعید انصار ♪♪♫♫♪♪♯
نه نترس دل بکن حقمه ول بشم فقط یه بار نگام کن بذار آروم جون بدم
♪♪♫♫♪♪♯ وردار ببر دلتو یکم حوصله کن عاشقی حبابه میره از سر تو ♪♪♫♫♪♪♯
نه نترس دل بکن حقمه ول بشم فقط یه بار نگام کن بذار آروم جون بدم

♪♪♫♫♪♪♯

رضا رامیار وردار ببر دلتو

منبع ( source ) : دانلود آهنگ رضا رامیار وردار ببر دلتو

+ دانلود آهنگ رضا رامیار وردار ببر دلتو
دانلود آهنگ ندیم حال غریب
12 ساعت پیش ارسال شده

دانلود آهنگ جدید ندیم حال غریب

امشب آپ موزیک برای شما کاربران عزیز ترانه حال غریب با صدای ندیم با تکست آماده کرده

شعر : دریا / آهنگسازی : رسول پویان / تنظیم کننده : مسعود مفیدی

Exclusive Song: Nadim – “Hale Gharib” With Text And Direct Links In UpMusic

Nadim Hale Gharib دانلود آهنگ ندیم حال غریب

متن آهنگ حال غریب ندیم

♪♪♫♫♪♪♯

چه حال غریبی چه روز سیاهی به سختی رسیدم سر یه دوراهی
♪♪♫♫♪♪♯ با این روزگارم همش بی قرارم دیگه حس خوبی به دنیا ندارم ♪♪♫♫♪♪♯
همش انتظارو یه مشت راه بسته همش بی قرار و دلی که شکسته
از اول یه حس غلط بود و بس میدونم چقد بینمون فاصلس

♪آهنگسازی : رسول پویان♪
خودم خواستم این حسو باور کنم میخواستم بمیرم ولی سر کنم
♪♪♫♫♪♪♯ از اول به تو اعتمادی نبود حواست به قولی که دادی نبود ♪♪♫♫♪♪♯
دلم پای هر اشتباهت نشست حواست نبود و دل من شکست
از اول به تو اعتمادی نبود حواست به قولی که دادی نبود
دلم پای هر اشتباهت نشست حواست نبود و دل من شکست

UpMusicTag دانلود آهنگ ندیم حال غریب

یه شب بخت من سازگاری نکرد با دردم کسی گریه زاری نکرد
♪♪♫♫♪♪♯ نتونستی از غم نجاتم بدی فقط حرف عشقو یه دم میزدی ♪♪♫♫♪♪♯
از اول به تو اعتمادی نبود حواست به قولی که دادی نبود
دلم پای هر اشتباهت نشست حواست نبود و دل من شکست
♪♪♫♫♪♪♯ از اول به تو اعتمادی نبود حواست به قولی که دادی نبود ♪♪♫♫♪♪♯
دلم پای هر اشتباهت نشست حواست نبود و دل من شکست

♪♪♫♫♪♪♯

ندیم حال غریب

منبع ( source ) : دانلود آهنگ ندیم حال غریب

+ دانلود آهنگ ندیم حال غریب
روایت شهردرشب؛ جستاری برنورپردازی شهری بعنوان یک لایه از زیرساخت شهری
15 ساعت پیش ارسال شده

جستاری بر نورپردازی شهری به عنوان لایه ای از زیرساخت شهری

سخنران:
دکتر ارمغان احمدی؛ دکترای طراحی شهری دانشگاه شهید بهشتی، مشاور علمی گروه روشنایی گلنور

حضور برای عموم آزاد و رایگان میباشد.

زمان: دوشنبه ۳۱ اردیبهشت ۹۷، ساعت ۱۳
مکان: دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده معماری و شهرسازی

+ روایت شهردرشب؛ جستاری برنورپردازی شهری بعنوان یک لایه از زیرساخت شهری
دانلود آهنگ مهدی احمدوند بماند
17 ساعت پیش ارسال شده

دانلود آهنگ جدید مهدی احمدوند بماند

امروز آپ موزیک برای شما کاربران ترانه بماند با صدای مهدی احمدوند با کیفیت 320 و 128 را آماده کرده

Exclusive Song: Mehdi Ahmadvand – “Bemanad” With Text And Direct Links In UpMusic

… دموی آهنگ اضافه شد …

qwe 2 دانلود آهنگ مهدی احمدوند بماند

متن آهنگ بماند مهدی احمدوند

♪♪♫♫♪♪♯

تو رفتی و سهمم از عشقت غمه سر قلبم هرچی بیاد حقمه
♪♪♫♫♪♪♯ یه لحظه از عشق تو غافل شدم جنونو رها کردم عاقل شدم ♪♪♫♫♪♪♯
تو که رفتی عقل از سر من پرید نمیشه که عشق از مغازه خرید
♪♪♫♫♪♪♯ تو رفتی و قلب من افسرده شد دعاهای دشمن بر آورده شد ♪♪♫♫♪♪♯
بماند هنوز تو فکرتم نیوفتاده عشقت از سرم تو رفتی و خنده با تو رفت بماند خودم مقصرم
بماند هنوز تو فکرتم دلتنگ صدای خندتم بماند چی میکشم شبا خودم با خودم تو خلوتم

UpMusicTag دانلود آهنگ مهدی احمدوند بماند

♪♪♫♫♪♪♯

مهدی احمدوند بماند

منبع ( source ) : دانلود آهنگ مهدی احمدوند بماند

+ دانلود آهنگ مهدی احمدوند بماند
 تخت فولاد در تنگنا: چرایی زوال تدریجی گورستان تاریخی تخت فولاد اصفهان با کندوکاو در ماهیت گورستان‌ها
19 ساعت پیش ارسال شده

نویسنده: کسری شهبازبیگی | دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران در دانشگاه هنر اصفهان


 «شهر مردگان روی دیگر جامعه زندگان است، نه شاید هم تصویری از خود شهر زندگان است، تصویری بی‌زمان. چراکه مردگان در حال تجربه لحظه تغییرند و سنگ‌قبرشان نشانه‌ای از استمرار و ماندگاری شهرشان است.»

(فیلیپ آریس، مورخ فرانسوی)


 در قسمت جنوبی بستر خشک رودخانه زاینده‌رود اصفهان، حدفاصل پل‌های خواجو و جویی، گورستان تاریخی تخت فولاد با مساحت تقریبی ۷۵ هکتار قرار دارد. تاریخ دقیق پیدایش آن چندان روشن نیست. محمدحسن جابری این تاریخ را به دوران سلطنت الجایتو (۷۰۳ – ۷۱۶ ه.ق) یکی از پادشاهان سلسله ایلخانی نسبت می‌دهد‌‌[۱] ؛ اما قرارگیری قبر یوشع‌ نبی، یکی از پیامبران قوم بنی‌اسرائیل، در تکیه لسان‌الارض (شرق گورستان) که امروزه در گلستان شهدا جای دارد، می‌تواند نشانی از این گورستان حتی در قبل از اسلام باشد. حکیم میرفندرسکی (حکیم و دانشمند عصر صفوی)، بابا رکن‌الدین عارف بزرگ قرن هشتم هجری، سردار اسعد بختیاری از رؤسای ایل بختیاری و سیاستمدار عصر قاجار، میرزا جهانگیرخان قشقایی از مجتهدان بزرگ شیعه در قرن سیزدهم هجری، حسن کسائی از استادان برجسته موسیقی در قرن حاضر و تعداد بی‌شماری از مشاهیر علمی، هنری، مذهبی، سیاسی تاریخ کشور در گورستان تخت فولاد مدفون هستند. در زمان شاه سلیمان صفوی این گورستان با بیش از ۴۰۰ تکیه و خانقاه به اوج گسترش خود می‌رسد[۲] که به‌وضوح بسیار وسیع‌تر از گورستان فعلی بوده است. حال این سؤال پیش می‌آید که علت‌های شروع تخریب وسیع آن در اواخر دوره صفوی و به‌خصوص از دوره شاه سلطان حسین تا به امروز چیست؟

 شاید اولین پاسخی که به ذهن برسد این باشد که با افزایش جمعیت شهر طی این دوران و رشد چشمگیر آن از دوره پهلوی اول، شهر زندگان نیاز پیدا‌کرده تا از مساحت بیشتری از زمین‌های خود برای تأمین نیازهای شهرنشینی همچون سکونت استفاده کند و بدین گونه حریم شهر مردگان رفته‌رفته مورد تعرض واقع‌شده است که پاسخ نادرستی هم نیست، اما این یادداشت قصد دارد از زاویه‌ای دیگر و در پرداختن به ماهیت گونه فضایی گورستان به چرایی و آثار تخریب و دخل و تصرف در گورستان تخت فولاد بپردازد.

عکس از خبرگزاری ایرنا

 میشل فوکو، فیلسوف فرانسوی در نیمه دوم قرن بیستم، مفهوم هتروتوپیا یا دگرجای را اولین بار برای توضیح فضاهای متفاوت در ساحت ادبیات در مقدمه کتاب «نظم اشیا» (۱۹۶۶) مطرح و بعدازآن در قسمتی از یک سلسله برنامه رادیویی با موضوع «ادبیات و اتوپیا» از امکان به‌کارگیری این مفهوم برای مطالعه فضاهای متفاوت در معماری صحبت کرده بود که همین باعث جلب‌توجه گروهی از معماران و درخواست از او برای سخنرانی پیرامون این مفهوم در سال ۱۹۶۷ در پاریس شد. متن این سخنرانی با اجازه فوکو در سال ۱۹۸۴ کمی پیش از مرگش انتشار یافت.[۳]

 میشل فوکو با رویکرد تبارشناسانه‌اش در پرداختن به نحوه شکل‌گیری عصر مدرن، ریشه‌های آن را در قرون‌وسطی جستجو می‌کند. در این سخنرانی هم او ابتدا به شرح تاریخچه‌ای از مفهوم فضا از قرون‌وسطی می‌پردازد. کلیدواژه فهم فضا در این دوران «استقرار» است؛ درواقع او بیان می‌کند که فضا در این دوره با استقرار تقابل‌های دوتایی مثل فضای مقدس و نامقدس، فضای باز و بسته درک می‌شده است. درنتیجه انقلاب گالیله‌ای که نشان می‌دهد زمین است که به دور خورشید می‌گردد و نه برعکس، انسان و زمین از مرکز هستی خارج می‌شوند و فقط نقطه‌ای از عالم بیکران به‌حساب می‌آیند. در این دوره کلیدواژه «پهنه» جایگزین استقرار می‌شود و در تغییرهای بعدی، به عقیده فوکو ما امروزه فضا را در قالب «چیدمان» درک می‌کنیم؛ یعنی مجموعه‌ای از روابط و نسبت اشیا و عناصر باهم که دیگر جایی برای تقابل‌های انعطاف‌ناپذیر دوتایی باقی نمی‌گذارد و ماهیت عناصر بسته به نسبت‌های مختلفی که می‌توانیم در نظر بگیریم می‌تواند تغییر کند، دیگر هر چیزی نه کاملاً سفید است و نه کاملاً سیاه.

 در میان تمام فضاهای موجود، فضاهایی وجود دارند که روابط در آن‌ها به شکل دیگری در جریان است و درعین‌حال که بازتاب‌دهنده آن روابط هستند معکوس کننده و تعلیق کننده و به چالش کشنده آن‌ها هم هستند؛ به بیانی دیگر، در این فضاها با گونه‌ای اختلال در رابطه فضا – زمان مواجهیم[۴]. این‌گونه فضاها به دودسته کلی «آرمان‌جای» یا «اتوپیا» و «دگرجای» یا «هتروتوپیا» تقسیم می‌شوند، البته آرمان جای‌ها صورت واقعی ندارند. آرمان جای‌ها را می‌توان فضایی درونی (در ذهن انسان) و آرمانی در نظر گرفت که انرژی و محرکی را برای بهتر کردن فضای بیرونی زندگی در بشر برمی‌انگیزند، هرچند که مناقشه بر سر تعریف این مفهوم پایان‌ناپذیر است؛ اما هتروتوپیاها وجودی خارجی و بیرونی دارند.

 این اصطلاح از دو کلمه “Hetero” به معنی دیگری و “Topos” به معنی مکان، تشکیل‌شده که درمجموع به «دگرجای» در زبان فارسی برگردانده شده است. هتروتوپیا در اصل یک اصطلاح پزشکی است و به بافتی گفته می‌شود که درجایی غیر از اندام مورد انتظار رشد می‌کند اما الزاماً یک بیماری و یا حتی خطرناک نیست. به عقیده فوکو، دگر جای‌ها درواقع صورت‌های تحقق‌یافته آرمان جای‌ها هستند اما در عمل، به‌ندرت می‌توان نمونه‌های مثبت و امیدبخشی را در عصر مدرن از میان مثال‌های او بیرون کشید[۵]، مگر در دوران پیشامدرن مثل گورستان‌های درون‌شهری فرانسه در قرن هجدهم.

 فوکو در ادامه سخنرانی خود شش ویژگی دگر جای‌ها را نام‌ می‌برد که البته نمی‌توان همه انواع دگر جای‌ها را واجد تمامی این شش ویژگی دانست، اما در اینجا به آن ویژگی‌هایی که می‌تواند با موضوع گورستان مرتبط باشد و ما را به شناخت ماهیت این فضا نزدیک کند پرداخته می‌شود.

 قبل از هر چیز باید گفت که هیچ فرهنگ یا تمدنی در تاریخ وجود نداشته است که از این دسته فضاها خلق نکرده باشد. دگر جای‌ها کارکردهای مختلفی دارند و ازاین‌رو، شاید مشکل بتوان شکلی جهان‌شمول برای آن‌ها تعریف کرد اما به‌طورکلی در جوامع ابتدایی، گونه دگرجای بحران مطرح است. این مکان‌ها به افرادی تعلق دارند که به‌نوعی در یک حالت بحرانی قرار دارند؛ زنان در حالت زایش، کهن‌سالان و در اندک موارد به‌جای مانده از این نوع می‌توان به دانش‌آموزان مدارس شبانه‌روزی در دوران نه‌چندان دور اشاره کرد. در دوره مدرن، ما بیشتر شاهد دگرجای انحراف هستیم؛ این مکان‌ها یا دگر جای‌ها به افرادی تعلق دارند که از وضعیت نرمال یا هنجار جامعه خارج‌شده‌اند که از بهترین نمونه‌های آن می‌توان بیمارستان، تیمارستان، زندان را برشمرد.

عکس از ایرنا

 در این میان گورستان حالت ویژه و منحصربه‌فردی دارد چون‌که حالت بحران و انحراف برای مردگان اصلاً مطرح نیست. پس چرا باید آن را دگرجای نامید؟ اگر به نقشه شهر اصفهان در سال ۱۳۰۱ هجری شمسی نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که اغلب محله‌های این شهر در کنار خود جایی را به دفن مردگان اختصاص داده‌اند و هر محله گورستانی متعلق به خود دارد. شاید اهالی محله‌ها با این کار می‌خواسته‌اند یاد و خاطره عزیز ازدست‌رفته‌شان را در قالب تکه سنگی به نام سنگ‌قبر در حافظه نگه‌دارند و به‌نوعی گورستان‌ها هستند که زنده‌بودن انسان‌ها را به آن‌ها یادآوری می‌کنند و این ویژگی بارز هتروتوپیایی گورستان است. باگذشت زمان و نیاز به فضای بیشتر برای دفن مردگان، از طرفی معضل مسائل بهداشتی و از طرفی دیگر شیوع هراس از یک بیماری به نام مرگ که از ارتباط نزدیک مردم با گورستان‌های درون شهر حاصل می‌شد باعث شد این باور به وجود آید که مرگ، یعنی انتقال از بازه زمانی محدود زندگی به زمان بی‌نهایت که نوعی اختلال در زمان عادی و یکی از ویژگی‌های دگر جای‌هاست، باید درجایی بیرون از فضای زندگی روزمره اتفاق بیفتد، درنتیجه این فضاها رفته‌رفته از درون شهرها حذف و فقط آن دسته از گورستان‌ها که در حاشیه یا بیرون شهر قرار داشتند به رسمیت شناخته شدند.

عکس از ایمنا

 گورستان تخت فولاد هم حاصل همین فرآیند است و طرد شدن و به دور ماندن از نظارت هرروزه مردم یکی از علت‌هایی شد تا خیابان‌های عریض و طویلی مثل خیابان شمالی جنوبی فیض از وسط گورستان و خیابان شرقی – غربی آزادگان از حاشیه جنوبی و بسیاری خیابان کوچک و بزرگ دیگر درون آن به بهانه سهولت عبور و مرور در میان این فضا و دسترسی به مصلای بزرگ اصفهان و به بهای از بین رفتن قبرهای بی‌شمار کشیده شوند و آن را به تکه‌هایی جدا از هم تقسیم کنند. دیگر ویژگی هتروتوپیایی گورستان یعنی انباشت زمان‌های برجسته تاریخ در مکانی بی‌حرکت در قالب مدفون بودن اشخاص نامدار دوره‌های تاریخی، دیگر به‌مثابه یک ارزش شناخته نمی‌شود و این تغییر در باور ما منجر به روا دانستن ادامه تخریب‌ها و دخل و تصرف‌ها در تخت فولاد شده است؛ آخرین تغییرات حاکی از تصمیم شهرداری اصفهان به شروع ساخت سالن اجتماعات شش هزار متری برای برگزاری مراسم‌های فرهنگی – مذهبی، آن‌هم در تکیه قدیمی لسان‌الارض و محل دفن یوشع نبی است که در صورت عملی شدن، چهار هزار قبر باید از بین بروند. در مقابل انباشت زمان، بحث زمان گریزان و ناپایدار هم مطرح است؛ برای مثال، برگزاری تورهای گردشگری و مراسم پنج‌شنبه آخر سال را که در بازه زمانی کوتاه‌مدت یک یا بخشی از یک روز انجام می‌شود در نظر بگیرید. هرچند که نوعی توجه به این قبرستان به‌حساب می‌آید اما شستشوی قبرها، ایجاد محوطه‌های سرسبز و درخت‌کاری و خیابان‌های سنگ‌فرش و حتی تغییر نام گورستان تخت فولاد به مجموعه فرهنگی مذهبی تاریخی تخت فولاد، ازجمله کارهایی در راستای جریان زیباسازی هستند تا این فضا به مذاق بازدیدکنندگانش خوش بیاید، درحالی‌که آسیب‌هایی مضاعف از پس آن‌ها پیداست.

پی‌نوشت‌ها

[۱] جابری، محمدحسن (۱۳۷۸). تاریخ اصفهان، ج ۲، ص ۱۷۰٫ اصفهان: چاپ جمشید مظاهری.

[۲] بهشتیان، عباس (۱۳۴۳). بخشی از گنجینه آثار ملی ایران، ج ۱، ص ۴۴ – ۴۶٫

 [۳]فوکو، میشل (۱۳۹۶). سخنرانی با عنوان فضاهایی دیگر یا «دیگر جای‌ها». ترجمه ناصر فکوهی. منتشرشده در سایت «انسان‌شناسی و فرهنگ»

[۴] جانسون، پیتر. «کشف “فضاهای متفاوت”» فوکو. ترجمه‌ی آتنا کامل. منتشرشده در سایت «فضا و دیالکتیک».

[۵]  همان.

 

+  تخت فولاد در تنگنا: چرایی زوال تدریجی گورستان تاریخی تخت فولاد اصفهان با کندوکاو در ماهیت گورستان‌ها
تمامی حقوق مطالب برای وبسایت نقش معمار محفوظ است و هرگونه کپی برداری بدون ذکر منبع ممنوع و شرعا حرام می باشد.
تمامی حقوق مطالب برای وبسایت قدرت گرفته از : بک لینکس